مهریه به نرخ روز!
تعیین میزان مهریه یکی از موضوعاتی است که هنگام ازدواج ذهن خانواده عروس و داماد را درگیر میکند. گاهی نبود یک مبنای روشن باعث میشود مهریه براساس چشموهمچشمی، مقایسه با دیگران یا چانهزنی میان خانوادهها تعیین شود. در این مقاله بررسی میشود که **مهریه مناسب بر چه اساسی باید تعیین شود و چگونه میتوان میان شأن مهریه، شرایط اقتصادی و آرامش زندگی مشترک تعادل ایجاد کرد.**
برای تعیین مهریه نمیتوان یک عدد ثابت و یکسان برای همه ازدواجها ارائه کرد. شرایط اجتماعی و اقتصادی افراد متفاوت است و ارزش پول نیز در طول زمان تغییر میکند. براساس مطالب این مقاله، بهتر است مهریه بهگونهای تعیین شود که معقول، متناسب با شرایط زوجین و بهویژه توان مالی مرد باشد و در عین حال، فلسفه و جایگاه مهریه در ازدواج نادیده گرفته نشود.
چرا تعیین مهریه برای خانوادهها دشوار میشود؟
به دلیل نداشتن مبنایی درست برای تعیین مهریه، دو خانواده عروس و داماد گاهی راههایی را انتخاب میکنند که نتایج مطلوبی ندارد.
برخی، تعیین میزان مهریه را به اختیار عروس یا خانواده او میگذارند.
در این روش، گاهی عروس و خانوادهاش راه افراط را در پیش میگیرند و مهریهای سنگین تعیین میکنند. در مقابل، گاهی عروس به دلیل عشق و علاقه زیادی که به همسر آینده خود دارد، تلاش میکند خانوادهاش را به مهریهای کمتر راضی کند.
گاهی نیز خانواده عروس به دلیل باورهای اسلامی و انسانی و با هدف تشکیل کانونی سرشار از عشق و ایمان، مهریهای مناسب و معقول انتخاب میکنند تا هم فلسفه مهریه رعایت شود و هم داماد دچار نگرانی نشود.
آیا چانهزنی خانوادهها روش مناسبی برای تعیین مهریه است؟
روش دیگر این است که دو خانواده با چانهزنیهای متعدد و مستمر، در نهایت به عددی بینابین برسند.
اگرچه این راهحل در مقایسه با روش اول از نظر اقتصادی ممکن است عقلانیتر به نظر برسد، گاهی با آزردگی خاطر همراه میشود و میتواند کدورتهایی میان دو خانواده ایجاد کند.
روشهای دیگری نیز وجود دارد؛ مانند تعیین مهریه براساس میزان مهریه دیگر دختران یا پسران در خانواده.
اما این روش ممکن است مسیر تعیین مهریه را به سمت:
- مقایسههای ناصواب
- چشموهمچشمی
- رقابتهای نامعقول
- افزونطلبیهای بیحاصل
- نیتهای سوداگرانه
هدایت کند.
مهریه بهتر است براساس شرایط واقعی زوجین تعیین شود، نه صرفاً براساس اینکه دیگران چه میزان مهریه تعیین کردهاند.
آیا برای تعیین میزان مهریه میتوان یک معیار ثابت مشخص کرد؟
این سؤال مطرح میشود که آیا میتوان مبنایی برای تعیین میزان مهریه ارائه کرد تا خانوادهها با خاطری آسودهتر تصمیم بگیرند و این مبنا به تحکیم ازدواج و خانواده کمک کند یا دستکم باعث تزلزل و کدورت میان زوجین و خانوادهها نشود؟
بنای دین بر این نیست که در همه جزئیات زندگی، قوانین خشک و انعطافناپذیری وضع کند و راه هرگونه آزادی را ببندد؛ بهویژه در مسئله مهریه.
همانگونه که بیان شد، مهریه نوعی هدیه از جانب مرد و نشاندهنده میزان عشق او به زن و بهایی است که در این زمینه حاضر است بپردازد.
از این رو، تعیین یک حد ثابت و اجباری برای هدیه، چندان معقول نیست.
از سوی دیگر، مقدار مهریه تابع شرایط اجتماعی و اقتصادی است و تعیین عددی مشخص برای آن، با توجه به تغییر ارزش پول در دورههای مختلف، میتواند مشکلساز باشد.
آیا مهریه به مرد تحمیل میشود؟
مهریه هرقدر باشد، از این جهت جنبه تحمیلی ندارد که ازدواج نوعی عقد است و با رضایت دو طرف شکل میگیرد.
اگر فردی که از او خواستگاری شده، به ازدواج با مهریه سبک رضایت نداشته باشد، خواستگار میتواند فرد دیگری را انتخاب کند.
در اینجا نمیتوان گفت: «من در دل خواستار او هستم»؛ زیرا اگر بنا باشد خواسته دل مرد ملاک قرار گیرد، این پرسش نیز مطرح میشود که چرا خواسته زن درباره میزان مهریه مورد توجه نباشد؟
با این حال، اسلام از نظر اخلاقی بر کاهش مهریه تأکید فراوانی دارد و حد مستحبی آن، یعنی مهرالسُّنَّة را نیز مشخص کرده است؛ اما اجباری در این زمینه قرار نداده است.
اگر اسلام برای مهریه مورد مشخصی را تعیین میکرد که مرد موظف بود فقط همان را به همسر خود تقدیم کند، گاهی چنین شرایطی میتوانست خود به مانعی برای ازدواج تبدیل شود.
آیا زیبایی، تحصیلات یا موقعیت خانوادگی باید باعث افزایش مهریه شود؟
در متن از پیامبر اسلام نقل شده است:
«بهترین زنان امت من آنهاییاند که در عین زیبایی چهره، مهریهشان کمتر باشد.»
براساس این نگاه، مواردی مانند:
- زیبایی چهره
- داشتن مدارج بالای علمی
- تعلق داشتن به خانوادهای مرفه
- خوشنامی و شهرت
نمیتوانند بهتنهایی معیاری برای افزونخواهی در میزان مهریه باشند.
مهریهای که فلسفه آن بر محبت، صداقت، صمیمیت، مهر و صفا بنا شده است، میتواند پاسخی زیبا و پرمعنا به بخشی از فطرت مهرطلبی و محبتپذیری زن باشد.
آیا «مهریه را کی داده و کی گرفته» نگاه درستی است؟
یکی از باورهای کلیشهای درباره مهریه، جمله:
«مهریه را کی داده و کی گرفته؟»
است.
این نگاه میتواند قداست و ارزشمندی مهریه را خدشهدار کند.
با عقد ازدواج، زن مالک مهریه میشود و حق مطالبه آن را دارد.
بنابراین مهریه نباید چیزی صوری و بیاثر تلقی شود که فقط روی کاغذ ثبت شده است.
مهریه تعهدی واقعی است و بهتر است هنگام تعیین آن، امکان مطالبه واقعی آن نیز در نظر گرفته شود.
آیا مهریه سنگین میتواند مانع طلاق شود؟
باور دیگری که درباره مهریه وجود دارد این است که:
«مهریه سنگین پشتوانه خوبی برای جلوگیری از جدایی و پیشگیری از طلاق است.»
براساس متن، این نگاه نیز میتواند ماهیت مهرآفرین مهریه را از بین ببرد.
مهریهای که قرار است بر محبت و صداقت استوار باشد، نباید صرفاً به ابزاری برای جلوگیری اجباری از جدایی تبدیل شود.
مهریه خیلی سنگین چه پیامدی میتواند داشته باشد؟
با عقد ازدواج، زن مالک مهریه میشود و حق مطالبه آن را دارد.
در مهریههای بسیار سنگین، گاهی رفتار عروس حالت تسلطجویانه پیدا میکند و پس از فروکش کردن شور و شوق اولیه ازدواج، داماد ممکن است دچار اضطراب یا دلخوری ناشی از بدهی سنگینی شود که بر عهده او قرار گرفته است.
در نتیجه، مهریهای که قرار بوده نشانهای از محبت باشد، ممکن است خود به زمینهای برای نگرانی و تنش تبدیل شود.
آیا مهریه بسیار کم هم میتواند مشکلساز شود؟
از سوی دیگر، مهریه بسیار کم نیز همیشه بدون مسئله نیست.
گاهی در مهریههای بسیار کم، رفتار داماد تسلطجویانه میشود و ممکن است از پایین بودن مهریه بهعنوان ابزاری برای تحمیل شرایطی به همسر خود استفاده کند.
بنابراین مسئله فقط «کم بودن» یا «زیاد بودن» مهریه نیست؛ بلکه تناسب و معقول بودن آن اهمیت دارد.
مهریه مناسب بر چه اساسی تعیین شود؟
عروس و دامادهایی کمتر در معرض اینگونه حوادث تلخ قرار میگیرند که مهریهای متناسب تعیین کرده باشند.
این مهریه باید با وضعیت مالی خانوادههای زوجین، بهویژه وضعیت مالی مرد، تناسب داشته باشد.
زمانی که شایستگی خواستگار برای دختر و خانواده او محرز میشود، خوب است به حداقل معقول مهریه بسنده کنند.
از طرف دیگر، هنگامی که پسر و خانواده او نیز به صلاحیتها و شایستگیهای دختر اطمینان میکنند، شایسته است ارزشمندترین چیزی را که در اختیار دارد یا میتواند داشته باشد، بهعنوان مهریه به دختر تقدیم کند.
معیار اصلی، نه رقابت و چشموهمچشمی، بلکه تناسب مهریه با شرایط واقعی زوجین و حفظ شأن و فلسفه آن است.
جمعبندی؛ مهریه مناسب چقدر است؟
برای مهریه مناسب نمیتوان یک عدد ثابت تعیین کرد؛ زیرا شرایط اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی افراد متفاوت است.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، شیوه تعیین مهریه است.
مهریه نباید نتیجه:
- چشموهمچشمی
- مقایسه با اقوام
- چانهزنی فرسایشی
- افزونطلبی
- یا تصور نادرست درباره تضمین زندگی مشترک
باشد.
بهتر است دو خانواده با توجه به شایستگی زوجین، شرایط مالی و بهویژه توان اقتصادی مرد، فلسفه مهریه و حفظ آرامش رابطه به عددی معقول و متناسب برسند.
منبع: مجموعه ۴ جلدی راهنمای نامزدی، به قلم دکتر هراتیان