برخی از فلاسفه و عرفا معتقدند عشق حقیقی یعنی عشق به ذات الهی و دیگر عشق‎ها حقیقی نیستند بلکه در واقع «شوق» اند. فرق بین عشق و شوق آن است که شوق، میل به چیزی است که انسان آن را ندارد و در طلب آن است؛ اما عشق آن است که چه قبل از وصول و چه پس از آن، هر دم میلش بیشتر شده و خاموشی و مردگی ندارد؛ چنین عشقی مختص خداوند است. پس عشق حقیقی و اصلی فقط عشق به خداست؛ اما این‎که برخی عرفا راه رسیدن به عشق الهی را عشق مجازی یا عشق به غیرخدا می‎دانند، توجیهاتی دارد. ابن سینا میگوید:

شخص مرید به ریاضت نیازمند است و ریاضت سه هدف دارد؛ اول: دورکردن غیرحق از حق. دوم: مطیع ساختن نفس اماره. سوم: لطیف ساختن درون برای تنبه و آگاهی. سپس می‏فرماید: «آن غرض سوم را دو امر کمک می‏کند، یکی فکر لطیف و اندیشه صاف و دوم، عشق پاک و عفیف که شمایل معشوق در آن حاکم باشد نه سلطان شهوت .

فخر رازی در شرح کلام ابن سینا می‎‏گوید:

تأثیر عشق در تلطیف سر از آن جهت است که چنین عاشقی همیشه حالات معشوق را از حرکات و سکنات حضور و غیبت و خشم و خشنودی مورد توجه قرار می‎دهد و به طور دائمی ذهن عاشق، متوجه استقرای افعال و تعقیب اقوال معشوق می‎گردد و از این راه به ملکه تلطیف سر دست می یابد. لذا نقل کرده‎اند که مجنون را به خواب دیدند و گفتند: خدا با تو چه کرد؟ گفت خداوند مرا بر مدعیان محبت خویش حجت قرار داد. خواجه نصیرالدین طوسی نیز در شرح این فقره از کلام ابن سینا می‎گوید: عشق مجازی بر دل انسان، نرمی و تأثر و وجد و رفت می‎بخشد و انسان را از علایق و دلبستگی‎های این جهانی آزاد کرده و او را وادار می‎کند که از هرکس و هر چیزی که جز معشوق وی است، روی گرداند و تمام هموم و خواسته‎ها و امیال و آرزویش به یک نقطه تمرکز یابد. همین کار باعث می‎شود که توجه او به معشوق حقیقی نسبت به دیگران آسان تر باشد؛ چه دیگران باید از هزاران خواسته و هم و هدف دست بردارند؛ اما او از همه دست کشیده فقط از یک مورد باید دل برکند و مهر بردارد تا آن دل را به آستان معشوق حقیقی برده و آن مهر را بر معشوق حقیقی بیفکند.

خداوند متعال برای اینکه بنده حقیقت عشق را بچشد، نمونهٔ نازل محبت را در وجودش قرار داد تا انسان با رعایت آداب این محبت و داشتن عشقی پاک، به درک آداب عشق الهی نائل آید. البته همه عشق‎های زمینی پلی به سوی عشق حقیقی نیست و گاه چیزی جز شهوت یا خلاهای روانی در پس نقاب رنگین آن نیست. عشق، زمانی پاک است که وابسته به خوبی‎ها باشد. باید محوری که عشق به دور آن می‎چرخد، صفات انسانی مانند صداقت، وفاداری، همیاری، عفت، همراز و همراه بودن باشد تا انسان طعم عشقی پاک را بچشد؛ بنابراین حقیقت عشق، دائر مدار صفات انسانی است نه چیزهایی که ارزش نیستند.

به حضرت یوسف گفته شد «یوسف چشمانت برون از اندازه زیباست. فرمود: «اولین چیزی که در قبر می‎پوسد چشم است؛ یعنی به آنچه پایمال خلایق می‎شود ارزش نیست عشقی با ارزش است که پاک باشد و برای درک آداب عشق الهی، به چشم یک واسطه نگاه شود. انسان وقتی کسی را دوست دارد فقط به او توجه دارد و حتی او را بر خودش مقدم می‎کند؛ مانند اینکه اگر انسان به راستی همسرش را دوست داشته باشد قبل از اینکه غذایی بخورد به یاد این است که آیا او غذا خورده است یا نه؟ قبل از اینکه بخوابد به یاد این است که آیا او از کارهای خودش فارغ شده است؟ با چنین عشقی، انسان آداب عشق الهی را می‎آموزد و این واسطه ای برای تقرب به خداست.

12 عامل تقویت احساس های معنوی

اما برای تقویت احساسهای معنوی خوب است به این نکات توجه کنید:

1. معنویت بدون مذهب، تأثیر دنیایی کوتاه و ناکارآمدی دارد و هیچ سودی به حال آخرت شما نخواهد داشت؛ پس بهتر است به دنبال معنویت‏های غیردینی نباشید.

2. دین به احساس‏ها و عواطف تأکید دارد؛ اما این هیجان‎ها بدون اندیشه و معرفت پاک و محکم ماندگار نخواهد بود؛ پس بر دانسته‎های عمیق دینی خود بیفزایید.

3. بنابر توصیه عالمان، عارف بهترین مسیر حفظ و تقویت معنویت و ایمان عمل به واجبات و ترک محرمات است؛ یعنی اولین و بهترین دستورالعمل عرفانی رساله مرجع تقلید شماست.

4. عشق، اتفاقی خارج از دایره خواست خدا نیست؛ دایره‎ای که با دین مشخص شده است؛ بنابراین به بهانه این‎که مذهب عاشق ز مذهب‎ها جداست، هیچ حرامی را برای خود حلال و هیچ حلالی را حرام نکنید .

5. در انجام مستحبات به افراط نیفتید. آداب غذای روح و جسم شبیه است؛ همان گونه که بهتر است یک لقمه مانده به سیر شدن، دست از هم غذا بردارید یک قدم مانده به تمام شدن انرژی معنوی، دست از مستحب بردارید. خواهید دید که در تجربه بعدی، انرژی بیشتری خواهید داشت؛ اما خلاف این رفتار، شما را دلزده خواهد کرد.

6. امر به معروف و نهی از منکر را در رابطه نامزدی خود داشته باشید؛ اما مراقب تفاوت‎های جنسیتی باشید و به نکاتی که در بحث تغییر همسر خواهد آمد توجه کنید.

7. تلاوت قرآن داشته باشید.

8. روایات مربوط به خانواده را مطالعه کنید. کتاب‎هایی مانند «تحکیم خانواده اثر آیت الله ری شهری»، «آیین همسرداری اثر آیت الله امینی و رضایت» ، «زناشویی اثر دکتر پسندیده»، مفید خواهد بود.

9. مطالعه روش زندگی خانوادگی معصومین و علما ، الگو و منبع انرژی خوبی است.

10. توبه کنید اما در گذشته نمانید.

11. شنیدن سخن عالم، دل‎ها را نرم میکند. این گونه مجالس را از دست ندهید.

12. وظایف همسری خود را به خوبی انجام دهید.