از تعارض تا تفاهم
حل تعارض در دوران نامزدی با انتخاب زمان مناسب، رسیدن به درکی مشترک، مشخص کردن دقیق مسئله، بررسی راهحلهای مختلف و پیگیری توافقها امکانپذیر میشود. موفقیت این فرایند به همکاری، انعطافپذیری و تمایل دو نفر برای حل مسئله در کنار یکدیگر بستگی دارد.
فرایند حل تعارض در دوران نامزدی از پنج گام اصلی تشکیل میشود: گفتوگو درباره تعارض، مشخص کردن جزئیات مسئله، بررسی راهحلهای مختلف، رسیدن به توافق و پیگیری نتیجه. این مراحل ساده به نظر میرسند؛ اما اجرای موفق آنها به همکاری، انعطافپذیری و آمادگی هر دو نفر برای تغییر نیاز دارد. راهحل زمانی شکل میگیرد که نامزدها در کنار یکدیگر و علیه مشکل کار کنند، نه اینکه مقابل یکدیگر قرار بگیرند.
پیش از حل تعارض چه پرسشهایی از خود بپرسیم؟
پیش از آنکه گفتوگو با نامزدتان را آغاز کنید، بهتر است چند پرسش را با خود مرور کنید:
- آیا تلاش برای حل این تعارض ارزش دارد؟
- آیا گفتوگو درباره این مسئله میتواند رابطه ما را بهبود دهد؟
- آیا آمادگی دارم برای گفتوگو درباره تعارض، زمان و انرژی کافی صرف کنم؟
- آیا آمادهام با دقت به صحبتهای نامزدم گوش بدهم؟
- آیا نامزدم نیز برای گفتوگو و همکاری آمادگی دارد؟
- آیا زمان و مکان مناسبی را برای گفتوگو انتخاب کردهام؟
اگر پاسخ شما به این پرسشها مثبت است، میتوانید فرایند حل تعارض را آغاز کنید. اگر پاسخ برخی از آنها منفی است، شاید لازم باشد روش متفاوتی را برای بیان نگرانیهای خود انتخاب کنید؛ برای مثال، جلسهای برای بیان احساسات ترتیب دهید یا گفتوگو را به زمان مناسبتری موکول کنید.
گام اول: درباره موضوع تعارض گفتوگو کنید
بهتر است پیش از تلاش برای پیدا کردن راهحل، درباره خود تعارض گفتوگو کنید. تا زمانی که احساس نکردهاید به درکی متقابل رسیدهاید، نباید با شتاب به سمت ارائه راهحل حرکت کنید. در این مرحله میتوانید از تکنیکهای گوینده و شنونده استفاده کنید تا هر دو نفر فرصت کافی برای صحبت کردن و شنیده شدن داشته باشند.
در بسیاری از موارد ممکن است پس از یک گفتوگوی درست متوجه شوید که مسئله، آنگونه که در ابتدا تصور میکردید، به راهحلی پیچیده نیاز ندارد. گاهی شنیده شدن، درک متقابل و روشن شدن سوءتفاهمها برای کاهش تعارض کافی است.
در منبع اصلی این مقاله آمده است که حدود ۷۰ درصد تعارضهای همسران، برخلاف انتظار اولیه، لزوماً به ارائه راهحل مستقیم نیاز ندارند و گاهی یک گفتوگوی خوب میتواند بخش عمده مسئله را برطرف کند. پذیرش این موضوع بدون تجربه قدرت یک گفتوگوی سازنده ممکن است دشوار باشد. آنچه افراد در بسیاری از روابط بیش از حل فوری مسئله نیاز دارند، احساس شنیده شدن، درک شدن و برخورداری از همراهی یک دوست خوب است.
پیش از گفتوگو، درباره مسئله فکر کنید
بهتر است هر یک از دو نفر پیش از شروع گفتوگو، بهتنهایی درباره موضوعی که او و نامزدش را آزار میدهد فکر کند. در این زمان میتوانید پرسشهای زیر را از خود بپرسید:
- چه احساسی دارم؟
- چه موقعیت یا رفتارهایی این احساس را در من ایجاد کرده است؟
- دوست دارم شرایط چه تغییری کند؟
- از خودم، نامزدم و رابطهمان چه میخواهم؟
- آیا خواسته من منطقی و قابلاجراست؟
پس از بررسی مسئله، هر یک از دو نفر باید نگرانیها، احساسات و برداشتهای خود را بهروشنی بیان کند.
خواسته خود را بهروشنی بیان کنید
هر یک از نامزدها باید بهطور دقیق مشخص کند که چه میخواهد. این خواسته میتواند مربوط به خودش، نامزدش یا رابطه آنها باشد. پس از رسیدن به توافق درباره ماهیت مسئله، گفتوگو باید به سمت شناخت نیازهای هر دو نفر حرکت کند.
نادیده گرفتن این بخش از فرایند میتواند به نارضایتی از گفتوگو و تکرار کشمکشها منجر شود. مشخص کردن خواستهها کمک میکند ناکامی و رنجش ناشی از گفتوگو کاهش پیدا کند.
بهجای شکایت مداوم از شرایط، خواسته خود را به شکلی روشن مطرح کنید. برای بعضی افراد، تشخیص و بیان نیازها دشوار است؛ اما میتوان با درخواست صادقانه از یکدیگر، به روشن شدن آرزوها و خواستهها کمک کرد.
جملهای مانند «نمیدانم چه میخواهم؛ فقط میدانم نمیخواهم شرایط اینگونه باشد» نشان میدهد که خواسته فرد هنوز بهدرستی مشخص نشده است.
در مقابل، میتوان خواسته را اینگونه بیان کرد:
«دوست دارم، اگر موافقی، زمانی که پیش هم نیستیم ارتباط بیشتری داشته باشیم.»
این جمله بهجای سرزنش طرف مقابل، یک خواسته روشن را مطرح میکند.
صحبتهای یکدیگر را جمعبندی کنید
پس از آنکه یکی از دو نفر صحبت کرد، نفر دیگر باید برداشت خود را از گفتههای او جمعبندی و بازگو کند. این کار کمک میکند هر دو نفر مطمئن شوند که تعریف یکسان و روشنی از مشکل دارند.
برای مثال، میتوانید بگویید:
«اگر درست متوجه شده باشم، وقتی چند ساعت از من خبری نداری، احساس میکنی برایم اهمیت نداری و دوست داری در طول روز بیشتر با هم در ارتباط باشیم.»
این بازگویی به معنای موافقت کامل با سخنان طرف مقابل نیست؛ بلکه نشان میدهد صحبتهای او را شنیده و منظورش را درک کردهاید.
گام دوم: جزئیات مسئله را مشخص کنید
نخستین گام برای یافتن راهحل، مشخص کردن دقیق مسئلهای است که باید حل شود. گفتوگوی مرحله قبل معمولاً ابعاد مختلف موضوع را روشن میکند؛ اما اکنون باید تصمیم بگیرید دقیقاً قرار است درباره کدام بخش از مشکل کار کنید.
هرچه تعریف مسئله مشخصتر باشد، احتمال دستیابی به راهحلی عملی و رضایتبخش بیشتر خواهد شد. بسیاری از مسائل مربوط به ازدواج در نگاه اول حلنشدنی به نظر میرسند؛ اما میتوان آنها را به بخشهای کوچکتر و قابلحل تقسیم کرد. حتی یک سنگ بزرگ نیز پس از شکسته شدن به قطعات کوچکتر، آسانتر از سر راه برداشته میشود.
برای مثال، خواسته زیر همچنان کلی است:
«دوست دارم وقتی پیش هم نیستیم، ارتباط بیشتری داشته باشیم.»
برای عملی شدن این خواسته باید مشخص شود منظور از «ارتباط بیشتر» چیست؛ برای نمونه:
- روزی یکبار از محل کار یا دانشگاه تماس بگیریم؛
- در ساعت مشخصی برای یکدیگر پیام بفرستیم؛
- اگر قرار است چند ساعت در دسترس نباشیم، یکدیگر را مطلع کنیم.
پس از مشخص شدن این جزئیات، میتوانید برای اجرای هرکدام بهصورت گامبهگام توافق کنید.
البته بعضی اختلافها از ابتدا موضوعی مشخص دارند و نیازی نیست به قسمتهای کوچکتر تقسیم شوند؛ برای مثال، ممکن است اختلاف شما درباره محل سفر در تعطیلات باشد. در این شرایط میتوانید مستقیماً بر همان موضوع تمرکز کنید.
گام سوم: با بارش فکری راهحلهای مختلف را پیدا کنید
در این مرحله، هر دو نفر ایدههای خود را برای حل مسئله مطرح میکنند. هدف این است که پیش از انتخاب راهحل نهایی، گزینههای مختلفی در اختیار داشته باشید.
برای اجرای درست بارش فکری، چند اصل را رعایت کنید:
- در ابتدا هر پیشنهادی را قابلبررسی بدانید؛
- یکی از شما پیشنهادها را هنگام گفتوگو یادداشت کند؛
- خلاق باشید و هر راهحلی را که به ذهنتان میرسد مطرح کنید؛
- در این مرحله پیشنهادهای یکدیگر را نقد یا رد نکنید؛
- اگر شرایط اجازه میدهد، از شوخی و فضای صمیمانه نیز کمک بگیرید؛
- اجازه ندهید احساسات منفی، مانع مطرح شدن ایدههای تازه شود.
اگر بتوانید در برابر میل خود برای انتقاد فوری از پیشنهادهای نامزدتان مقاومت کنید، هر دو برای بیان ایدههای بیشتر تشویق خواهید شد.
در صورت نیاز میتوانید از دیدگاه افراد آگاه و دلسوز مانند والدین یا یک مشاور نیز استفاده کنید. البته تصمیم نهایی باید با توجه به نیازها و شرایط رابطه خودتان گرفته شود.
پس از مطرح شدن راهحلهای مختلف، نکات مثبت و منفی هرکدام را یادداشت و مناسبترین گزینهها را انتخاب کنید.
گام چهارم: به توافق و سازش برسید
پس از مشخص شدن راهحلهای مختلف، زمان آن است که درباره ایجاد تغییرات لازم به توافق برسید. هدف این مرحله، انتخاب یک راهحل مشخص یا ترکیبی از چند راهحل است که هر دو نفر با اجرای آن موافق باشند.
تأکید بر توافق به این دلیل است که تا زمانی که هر دو نفر صادقانه آماده امتحان کردن راهحل نباشند، احتمال دستیابی به نتیجه کاهش پیدا میکند. همچنین راهحل باید تا حد امکان دقیق و مشخص باشد؛ زیرا هرچه توافق اختصاصیتر باشد، احتمال اجرای آن بیشتر میشود.
برای مثال، جمله «باید بیشتر با هم صحبت کنیم» توافق روشنی نیست؛ اما جمله زیر مشخص و قابلپیگیری است:
«توافق میکنیم هر شب ساعت ۹، در صورت امکان، بیست دقیقه بدون حضور دیگران و بدون استفاده از تلفن همراه با یکدیگر صحبت کنیم.»
گاهی سازش به معنای چشمپوشی از بخشی از خواستههاست
گاهی توافق بهمعنای کنار گذاشتن بخشی از چیزی است که میخواهید. ممکن است این کار در نگاه اول شکست به نظر برسد؛ اما در بلندمدت میتواند پیروزی مهمی برای رابطه باشد.
اگر هر دو نفر همیشه بر خواستههای شخصی خود اصرار کنند، ساختن یک رابطه رضایتبخش دشوار خواهد شد. گاهی مقدم دانستن نیازهای رابطه بر خواستههای شخصی، به رشد و استحکام رابطه کمک میکند.
مراقب توافقهای کاملاً معاملهای باشید
یکی از روشهای رایج توافق، راهبرد «این به آن» است؛ یعنی دو نفر موافقت میکنند که اگر یکی کاری را انجام دهد، دیگری نیز کار مشخصی را انجام دهد.
این راهبرد در صورت رضایت دو طرف میتواند مفید باشد؛ اما معایبی نیز دارد. اگر یکی از دو نفر نتواند وظیفه خود را انجام دهد، ممکن است کل توافق نقض شود. از سوی دیگر، تقسیم کاملاً مساوی مسئولیتها همیشه آسان نیست و استفاده مداوم از این روش ممکن است رابطه را بیش از اندازه به معامله و تبادل تبدیل کند.
گاهی میتوان بر سر توافق نداشتن، توافق کرد
پس از بررسی راهحلها، همیشه رسیدن به توافقی دوجانبه ممکن نیست. اگر موضوع برای بقای رابطه اساسی نباشد، دو نفر میتوانند موقتاً بپذیرند که درباره آن اختلافنظر دارند و امکان یافتن راهحلی در آینده را باز بگذارند.
اما درباره اختلافهای اساسی، مانند اینکه یکی از دو نفر خواهان فرزند باشد و دیگری نخواهد، «توافق بر سر توافق نداشتن» تنها میتواند برای مدتی کوتاه تنش را کاهش دهد و راهحلی پایدار محسوب نمیشود.
در چنین تعارضهایی لازم است موضوع با دقت بیشتری بررسی شود و در صورت نیاز از مشاوران مرکز آیه کمک گرفته شود.
توافق نباید با فشار و اجبار شکل بگیرد
ممکن است لازم باشد پیش از رسیدن به توافق نهایی، چند راهحل مختلف را امتحان کنید. زمانی که توافق حاصل شد، هر دو نفر باید آن را جدی بگیرند.
نامزدها باید مراقب باشند که دیگری را به پذیرش توافق مجبور نکنند. گاهی افراد برای پایان دادن سریع به بحث، توافقی را میپذیرند که از ابتدا میدانند قادر یا مایل به اجرای آن نیستند.
پیش از نهایی کردن توافق، زمان کافی برای درک معنای آن اختصاص دهید و درباره شرایط یکدیگر حساس باشید. هنگامی که یکی از دو نفر یا هر دوی آنها عصبانی و ناراحتاند، بهتر است تصمیم نهایی گرفته نشود.
روشهای فشارآور مانند تهدیدهای ضمنی ممکن است باعث پیروزی کوتاهمدت در بحث شوند؛ اما در نهایت به رابطه آسیب میزنند؛ یعنی شاید فرد در بحث پیروز شود، اما در رابطه شکست بخورد.
توافق خود را بنویسید
پس از رسیدن به توافق، بهتر است آن را با زبانی ساده و روشن بنویسید. توافقنامه میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تاریخ گفتوگو؛
- موضوع مورد توافق؛
- کارهایی که هر یک از دو نفر باید انجام دهد؛
- زمان آغاز اجرای توافق؛
- تاریخ ارزیابی و پیگیری؛
- امضای هر دو نفر.
همچنین لازم است زمان مشخصی را برای مرور توافق و ارزیابی نحوه اجرای آن تعیین کنید.
گام پنجم: نتیجه توافق را پیگیری کنید
بسیاری از نامزدها برای امتحان کردن یک راهحل به توافق میرسند؛ اما پس از آن، نتیجه را بررسی نمیکنند. پیگیری میزان موفقیت راهحل اهمیت زیادی دارد و دو فایده اصلی ایجاد میکند.
۱. میزان کارایی راهحل را مشخص میکند
پیگیری به شما کمک میکند بررسی کنید آیا راهحل انتخابشده در بلندمدت نیز کارآمد است یا خیر. گاهی در جریان این ارزیابی، مسائل تازهای آشکار میشود که لازم است درباره آنها نیز گفتوگو کنید؛ زیرا صرف رسیدن به توافق همیشه به معنای حل شدن مشکل نیست.
۲. مسئولیتپذیری را افزایش میدهد
معمولاً زمانی تغییرات را جدیتر دنبال میکنیم که بدانیم در آینده نزدیک، نتیجه آنها بررسی خواهد شد. پیگیری توافق باعث میشود هر دو نفر نسبت به مسئولیتی که پذیرفتهاند متعهدتر باشند.
شکسته شدن مکرر توافقها میتواند باعث بیاعتمادی، ناامیدی و تردید درباره علاقه و همکاری دو نفر شود. به همین دلیل، توافقهای اجرانشده و دلایل عمل نکردن به آنها باید در اولین فرصت بازبینی شوند.
نامزدها باید به خود یادآوری کنند که تغییر کردن آسان نیست و پایبندی کامل به هر توافقی میتواند دشوار باشد. بااینحال، اگر هر دو نفر برای آرامش یکدیگر تلاش کنند و خواهان رشد رابطه باشند، میتوانند بسیاری از تعارضها را به شکلی سازنده مدیریت کنند.
جمعبندی
حل تعارض به معنای حذف همه اختلافها نیست؛ بلکه به معنای یاد گرفتن شیوهای است که در آن دو نفر بتوانند بدون تحقیر، تهدید و جنگ قدرت درباره تفاوتهای خود گفتوگو کنند.
یک فرایند مؤثر حل تعارض شامل این مراحل است:
- انتخاب زمان و مکان مناسب؛
- گفتوگو و رسیدن به درکی مشترک؛
- تعریف دقیق و جزئی مسئله؛
- مطرح کردن راهحلهای مختلف؛
- دستیابی به توافقی روشن و دوجانبه؛
- پیگیری و اصلاح توافق.
اصل مهم این است که نامزدها بهجای مقابله با یکدیگر، در کنار هم و در برابر مشکل قرار بگیرند.
منبع: مجموعه چهارجلدی «راهنمای نامزدی»، به قلم دکتر هراتیان