به دلیل نداشتن مبنایی درست برای تعیین مهریه ، دو خانواده عروس و داماد راههایی انتخاب میکنند که گاه نتایج خوبی ندارد برخی تعیین میزان مهریه را به اختیار عروس یا خانواده او می‎گذارند. گاه در این روش عروس و خانوادهاش راه افراط پیموده، مهریه ای سنگین تعیین می کنند و گاه عروس در اثر عشق و علاقه زیادی که به همسر آینده خود دارد تلاش می‎کند خانواده اش را به مهریه کمتر راضی کند. گاه خانواده عروس به دلیل باورهای اسلامی و انسانی و با هدف تشکیل کانونی سرشار از عشق و ایمان مهریهای مناسب و معقول برمیگزینند تا فلسفه مهريه را رعایت کرده و هم داماد را دل نگران نکرده باشند.

روش دوم این است که دو خانواده طی چانه زنی‌های بسیار و مستمر به توافق بینابین برسند. اگرچه این راه حل نسبت به راه حل اول به لحاظ اقتصادی، عقلانی تر است، اما گاهی توام با آزردگی خاطر است و میتواند کدورت‎هایی را پدید آورد. روش‎های دیگری مانند تعیین مهریه برمبنای مقدار متداول مهرية دیگر دختران یا پسران در خانواده عروس یا نیز وجود دارد که مسیر تعیین میزان مهریه را به مقایسه های ناصواب چشم و هم چشمی های ناشایست رقابت‎های نامعقول، افزون طلبی های بی حاصل و نیت‎های سوداگرانه رهنمون می‎شود.

آیا می‎توان مبنایی برای تعیین میزان مهریه ارائه کرد تا خانواده‎ها با خاطری آسوده بتوانند مهریه را تعیین کنند و این مبنا در تحکیم ازدواج و خانواده مؤثر باشد یا حداقل باعث تزلزل یا کدورت زوجین و خانواده‎ها نشود؟ بنای دین بر این نیست که در همه جزئیات زندگی قوانین خشک و انعطاف ناپذیری وضع کند و راه هرگونه آزادی را ببندد؛ به ویژه در مسئلهٔ مهریه؛ زیرا همان گونه که بیان شد مهریه نوعی هدیه از جانب مرد و نشانگر میزان عشق او به زن و بهایی است که در این زمینه حاضر است بپردازد؛ از این رو تعیین حد برای هدیه نامعقول است ضمن اینکه مقدار مهریه تابع شرایط اجتماعی و اقتصادی است و تعیین حدّ مشخص برای آن با تغییر ارزش پول در زمان‎های مختلف تا حدودی مشکل ساز است. از سوی دیگر مهریه هر قدر باشد، جنبۀ تحمیلی بر مرد ندارد؛ زیرا ازدواج نوعی عقد است که با رضایت طرفین حاصل می‎شود و چنانچه فردی که از وی خواستگاری شده به ازدواج با مهربه سبک حاضر نباشد، میتواند دیگری را برگزیند. در اینجا نمی‎توان بهانه آورد که من در دل خواستار اویم زیرا اگر بنا باشد خواسته دل من حاكم باشد، چرا خواسته دل زن که فلان مبلغ مهریه است، عملی نشود؟ هر چند اسلام از نظر اخلاقی تأکیدی زیاد بر کم کردن مهریه دارد و حد مستحبی (مهرالسُّنَّة) را مشخص می‎کند ولی اجباری در این زمینه نکرده است؛ چنانچه اگر اسلام برای مهریه مورد خاصی را تعیین میکرد (اعم از مادی و معنوی) که مرد موظف بود فقط همان را به همسر خود تقدیم کند گاه چنین شرایطی میتوانست مانعی برای ازدواج باشد.

پیامبر اسلام فرمود: «بهترین زنان امت من آن‎هایی اند که در عین زیبایی چهره مهریه شان کمتر باشد به عبارت دیگر زیبایی چهره، دارا بودن مدارج بالای علمی، متعلق بودن به خانواده‏ای مرفه و برخوردار بودن از خوش نامی و شهرت نمی‎تواند معیاری برای افزون خواهی در میزان مهریه باشد. بسیاری همین باور کلیشه ای و نادرست را درباره مهریه دارند. مهریه ای که فلسفه‏اش بر محبت، صداقت، صمیمیت مهر و صفا نهاده شده است. مهریه‏ای که میتواند پاسخ زیبا و پرمعنایی به گوشه ای از فطرت مهرطلبی و محبت پذیری زن باشد، همین جمله کلیشه ای کی داده و کی گرفته قداست و ارزشمندی مهریه را خدشه دار و از آن سو این باور نیز که «مهریه سنگین، پشتوانه خوبی برای جدا نشدن و پیشگیری از طلاق است» مبارکی و مهرآفرینی مهریه را زایل می کند.

با عقد ازدواج زن مالک مهریه می‎شود و حق مطالبه آن را دارد. گاه در مهریه‎های سنگین، رفتار عروس تسلط جویانه و پس از اتمام شورو شوق ازدواج، داماد گرفتار اضطراب یا دلخوری ناشی از بدهی سنگینی که به او تحمیل شده می‎شود. گاهی نیز در مهریه‎های بسیار کم، رفتار داماد تسلط جویانه شده و از کمی مهریه به عنوان حربه‌هایی برای تحمیل شرایطی به همسر خود بهره می برد.

عروس و دامادهایی می‎توانند در معرض این‎گونه حوادث تلخ نباشند که مهریه ای متناسب تعیین کرده باشند؛ مهریه ای که با وضعیت مالی خانواده‎های زوجین به ویژه مرد، متناسب باشد. زمانی که شایستگی خواستگار برای دختر و خانواده اش محرز می شود، خوب است به حداقل معقول مهریه بسنده کنند و هنگامی که پسر و خانواده اش نیز صلاحیت ها و شایستگی‎های دختر اطمینان کنند، شایسته است ارزشمندترین چیزی که در اختیار دارد یا میتواند داشته باشد را به عنوان مهریه تقدیم دختر کند.